Maantuinieren week 42: viooltjes op bloemdagen, bottels snoeien op worteldagen

De maan groeit deze week van een smalle sikkel naar driekwart vol en klimt daarbij steeds hoger. Dat levert een herfstweek op met een duidelijke knik: eerst twee vruchtdagen, dan het weekend onder de grond, en vanaf maandag drie bloemdagen op rij. Precies het venster waarin viooltjes en vergeet-mij-nietjes nog de grond in moeten.

De hemel deze week: van sikkel naar eerste kwartier

De maan is deze week wassend en stijgend. Donderdag is nog maar 21 procent verlicht, woensdag al 76 procent. Op zondag 18 oktober valt het eerste kwartier – het scharnierpunt waarop de helft van de schijf oplicht.

Volgens de overlevering is dat een gunstige combinatie voor alles wat bovengronds groeit en voor bemesten. Stijgende maan geldt traditioneel als oogsttijd: sappen trekken omhoog, geoogst fruit zou smaakvoller zijn. De dagkwaliteiten verschuiven in drie blokken.

• donderdag 15 en vrijdag 16 oktober: Boogschutter, vruchtdagen
• zaterdag 17 en zondag 18 oktober: Steenbok, worteldagen
• maandag 19 tot woensdag 21 oktober: Waterman, bloemdagen

Dat het zwaartepunt van deze week bij de bloemdagen ligt, komt goed uit. Oktober is de laatste maand waarin je voorjaarsbloeiers nog kunt planten, en bijna alle planten met een open tijdvenster zijn deze keer bloemplanten.

Vruchtdagen donderdag en vrijdag: akebia-vruchten en appels binnenhalen

Boogschutter geldt als vruchtteken, en stijgende maan als het beste moment om te oogsten. Donderdag en vrijdag zijn dus de dagen voor alles wat vrucht is.

De klokwingerd heeft nu zijn laatste oogstvenster. De worstvormige vruchten zijn rijp zodra ze aan de naad openspringen; de zoete pulp eet je dan uit de schil, de zwarte zaadjes blijven liggen. Pluk met een stukje steel eraan en leg de vruchten los in een platte bak, niet op elkaar gestapeld. Heb je dit jaar niets geoogst, dan ligt dat zelden aan het weer: voor vruchtzetting heb je twee genetisch verschillende planten nodig, één exemplaar alleen blijft vruchteloos. Zet het noteren van een tweede plant op de lijst voor het plantvenster in april, mei en september.

Dezelfde twee dagen passen bij de maandtaak bewaarappels inslaan. De kalender zet daar het teken voor afnemende maan bij, dus wie het streng volgt, bewaart de grote bewaaroogst voor later in de maand. Appels die je deze week plukt, eet je dus bij voorkeur snel op of verwerk je meteen tot moes.

Wat je donderdag beter laat: vanaf 23.55 uur staat de maan zonder koers, en vrijdag tot 14.56 uur ook. Begin in die uren niets nieuws – sorteren, schoonmaken en inpakken mag gewoon door.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 15 oktober: Boogschutter maakt van oogsten en groeien een genoegenMaankalender vandaag, 15 oktober 2026: wassende maan in Boogschutter, stijgend. Lees wat dit voor tuin, haar en huishouden betekent.→

Laatste bloemkool van het jaar: oogsten zolang de roosjes dicht zijn

Oktober is de laatste maand in het oogstvenster van bloemkool. Botanisch is de kool een bloemknop, en de maandagen van maandag tot woensdag zijn bloemdagen – maar praktisch telt hier vooral één ding: de kop mag niet doorschieten.

Snijd zolang de roosjes stevig gesloten zijn. Zodra het oppervlak korrelig wordt en de roosjes uit elkaar gaan staan, wordt de kool sponzig en smakeloos. Snijd met een scherp mes schuin door de stronk en laat enkele omhullende bladeren om de kop zitten: die beschermen hem tegen kneuzingen in de koelkast.

Bloemkool is vorstgevoelig. Een nachtvorst tekent de kop met glazige plekken die bij het ontdooien bruin wegvallen. Staat er vorst in de verwachting, dan gaat oogsten vóór de maankalender. Dat is geen inbreuk op de traditie, maar gezond verstand: de overlevering kiest de beste dag binnen wat het weer toelaat.

De lege plek ruim je op in het blok van zaterdag en zondag. Haal de stronk met wortel en al eruit, want achtergebleven koolwortels houden ziektekiemen in de bodem vast.

Worteldagen in het weekend: dahliaknollen rooien en bedden opruimen

Steenbok staat op zaterdag en zondag voor wortel- en knolgewassen. Dat maakt het weekend tot het logische moment voor twee maandtaken uit de tuinkalender: dahliaknollen rooien en bedden opruimen en mulchen.

Rooi de dahlia’s zodra het loof door nachtvorst zwart is geslagen. Steek ruim om de pol heen, til de kluit op, schud de aarde eraf en snijd de stengels tot een handbreedte in. Laat de knollen een paar dagen ondersteboven uitlekken, dan rot er niets vanuit de holle stengel. Daarna donker, vorstvrij en droog bewaren.

Hetzelfde weekend past bij daslook. Zowel zaaien als bollen planten loopt deze maand af. Kies een plek in halfschaduw tot schaduw onder loofbomen, waar de bodem humusrijk, los en gelijkmatig vochtig blijft. Zet de bollen een paar centimeter diep en geef ze ruimte: daslook mag rustig verwilderen tot een tapijt. Vers zaad is een koudkiemer en komt pas na een vorstperiode op, dus geduld tot het voorjaar.

Eén veiligheidspunt dat elk jaar terugkeert: verwar de blaadjes nooit met lelietje-van-dalen of herfsttijloos. Daslook ruikt bij wrijven duidelijk naar knoflook en is aan de onderkant mat. Voor katten en honden is de plant giftig.

Zondag staat de maan vanaf 18.12 uur zonder koers. Rond het werk voor die tijd af.

Bloemdagen maandag tot woensdag: viooltjes voor het vroege voorjaar

Waterman geldt als bloemteken, en wassende maan is volgens de overlevering de tijd om bovengronds groeiende planten te zetten. Drie bloemdagen op rij, in de laatste maand van het plantvenster – beter komt het niet uit.

Viooltjes plant je nu op hun definitieve plek in bak, schaal of border. Ze zijn winterhard en trotseren zelfs sneeuw; bij de eerste milde dagen beginnen ze te bloeien. De bodem moet voedselrijk, humusrijk en doorlatend zijn, en vooral geen water vasthouden. In een plantenbak betekent dat: een laag grof materiaal onderin en een gat dat echt open is.

Plant stevig aan, met de wortelhals op bodemhoogte, en geef één keer flink water zodat de grond rond de kluit sluit. Daarna matig gieten. Uitgebloeide bloemen regelmatig uitknijpen houdt de plant tot diep in de lente aan de gang.

Naast de viooltjes hoort het hoornviooltje in dezelfde dagen thuis. Het is kleinbloemiger, maar een robuuste doorbloeier die zonnig tot halfschaduw staat en vorst verdraagt tot ongeveer −17 °C. De bloemen zijn eetbaar en doen het goed op een salade of taart.

Woensdag staat de maan tussen 10.42 en 14.35 uur zonder koers. Plant er omheen: ’s ochtends vroeg of aan het eind van de middag.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 14 oktober: een rustige Rikta-dag voor opruimen en afrondenMaankalender 14 oktober: de Rikta-dag brengt rust voor opruimen en afronden, terwijl de maan stijgend door Boogschutter trekt.→

Vergeet-mij-nietjes zetten: het blauwe tapijt van volgend voorjaar begint nu

Het vergeet-mij-nietje is tweejarig. De jonge planten die je nu zet, vormen voor de winter een rozet en bedekken de border in het voorjaar met blauw. Oktober is de laatste maand van het plantvenster, dus de bloemdagen van maandag tot woensdag zijn het laatste comfortabele moment.

Kies een halfschaduwrijke plek onder heesters, waar de bodem los, humusrijk en gelijkmatig vochtig tot fris blijft. Plant in groepen van een stuk of vijf en niet in rijtjes: het effect in april komt van de massa. Eenmaal gevestigd zaait de plant zich vanzelf verder uit en komt hij jaar na jaar bijna zonder hulp terug.

Een combinatie die zichzelf regelt: zet vergeet-mij-nietjes tussen tulpenbollen die nog de grond in moeten. De bollen komen door het blauwe tapijt heen, en in mei trek je het geheel in één beweging weg.

In dezelfde bloemdagen past ook kamille. Direct zaaien kan nog tot eind deze maand. Kamille is een lichtkiemer, dus strooi het fijne zaad breedwerpig op een zonnige, doorlatende plek en druk het alleen aan – niet bedekken met aarde. Zaaien op een zonnige herfstdag met droge grond werkt het best, want nat zaad klontert.

Snoeiwerk dat deze maand afloopt: hondsroos, kogeldistel en ridderspoor

Drie planten hebben oktober als laatste snoeimaand. Volgens de overlevering hoort snoeiwerk bij afnemende maan, en die is er deze week niet. Er zijn twee redenen om toch te snoeien: het venster loopt af, en bloemdagen passen in elk geval bij bloeiende heesters en vaste planten.

Bij de hondsroos geldt een duidelijke taakverdeling. Verjongende snoei hoort in de late winter; radicale ingrepen mogen alleen tussen oktober en februari. Houd nu dus de lijn aan: dood hout eruit, kruisende takken weg, de struik aan de buitenkant in vorm. Oogst eerst de bottels – het oogstvenster loopt ook deze maand af. Pluk ze voor moes of thee, of laat een deel hangen als wintervoer voor vogels. Werk met stevige handschoenen en een lange mouw, want de stekels van de wilde roos zijn gemeen.

De kogeldistel heeft oktober als enige snoeimaand in de database. Knip de uitgebloeide bloemstengels weg om de zelfuitzaai te remmen, want anders staat de plant volgend jaar overal. Wil je gedroogde bollen voor een boeket, snijd die dan nu en hang ze omgekeerd op een luchtige, donkere plek.

De ridderspoor snoei je tot bij de grond terug. Let op: alle plantendelen zijn sterk giftig, voor mensen zowel als voor katten en honden. Werk met handschoenen en gooi het snoeisel op de compost, niet bij het voer van dieren. Het snoeisel van de hondsroos hoort daar niet bij; verhout materiaal versnipper je of breng je weg.

Dinsdag is een Rikta-dag: wat je beter uitstelt

Dinsdag 20 oktober staat als Rikta-dag genoteerd. Traditioneel gelden zulke dagen niet als gunstig voor nieuwe starts. Dat betekent niet dat je de handen in de schoot legt: routinewerk, opruimen, gereedschap schoonmaken en oogsten liggen prima.

Hetzelfde geldt voor de uren waarin de maan zonder koers staat – donderdagavond vanaf 23.55 uur, vrijdagochtend tot 14.56 uur, zondagavond vanaf 18.12 uur, maandag tot 03.39 uur en woensdag tussen 10.42 en 14.35 uur. In de overlevering is dat de tijd voor werk dat al loopt, niet voor werk dat begint.

Een taak die uitstekend bij dinsdag past: de maandklus kuipplanten naar binnen halen. Dat is verhuizen, geen starten. Controleer elke pot op slakken, spint en luizen voor hij naar binnen gaat, spoel de potrand schoon en zet de planten koel en licht neer, niet naast de verwarming.

De passiebloem hoort bij de grensgevallen. In de volle grond houdt hij het aan een beschutte zuid- of westmuur vol tot ongeveer −10 tot −15 °C, maar jonge exemplaren hebben een dikke winterbescherming rond de wortelhals nodig: een dikke laag blad of stro, met takken vastgezet. Oogsten kan nog deze maand; rijpe vruchten zijn eetbaar, onrijpe laat je hangen. Snoeien doe je pas in maart, want de bloei komt op de scheut van dit jaar.

Gazon en blad: de laatste maaibeurt plannen

Twee maandtaken draaien om groen dat je niet plant maar afsluit: de laatste maaibeurt van het jaar en blad verzamelen voor compost. In de traditie horen gazonklussen bij bladdagen, en die zijn er deze week niet. Dat is geen probleem, want de maaibeurt hangt vooral aan het weer en de temperatuur.

Maai pas als het gras een droge dag krijgt en zet de maaier een stand hoger dan in de zomer. Te kort gemaaid gras gaat de winter zwak in en krijgt sneller mos. Rijd daarna niet meer over een natte, verzadigde zode.

Blad hoort niet op het gazon, want een vochtige deken smoort het gras binnen enkele weken. Harken en afvoeren is dus geen esthetiek maar onderhoud. Verzamel het in een gaasbak of in de gft-bak. Beukenblad en eikenblad verteren traag; versnipperen met de maaier versnelt dat aanzienlijk. Eén hoop laat je het best liggen in een hoek achter de schutting: daar schuilen egels en insecten de winter door.

Ook de maandklus pompoen oogsten voor de vorst moet nu af zijn. De vrucht is rijp als de steel verkurkt is en de schil niet meer met de duimnagel indrukt. Snijd met een flink stuk steel, want zonder steel rot de pompoen vanaf de kroon.

Volgende week loopt de maan verder richting volle maan, en dan verschuiven de dagkwaliteiten opnieuw. Wie wil zien wanneer een bepaalde plant zijn eerstvolgende gunstige maandag krijgt, vindt dat per soort in de interactieve Tuinkalender – daar staan de tijdvensters voor zaaien, planten, snoeien en oogsten naast de maantekens. De dagkwaliteiten, fasen en Rikta-dagen voor de hele maand staan in de Maankalender. Woensdag verschijnt de volgende aflevering van deze serie.

De maankalender volgt de volkstraditie en vervangt geen medisch of professioneel advies. Alle data, fasen en dagkwaliteiten vind je dagelijks actueel in de interactieve maankalender.

Kwaliteitsbelofte: bij DEAVITA ontstaan research, tekstontwerpen en foto’s met hulp van moderne AI-tools. Elk artikel wordt vóór publicatie door onze redactie gecontroleerd, geselecteerd en verantwoord. Lees meer in onze AI-richtlijnen.

Hierna · MaankalenderMaankalender vandaag, 5 november: worteldag in Maagd – nu wortelgroenten planten en oogstenLees verder →