Witte vliegjes in de tuin: vorst redt je boerenkool niet, dit wél

Een wolk piepkleine witte vliegjes die opstuift zodra je na de eerste nachtvorst je boerenkool aanraakt: dat is vrijwel altijd de koolwittevlieg, en die trekt zich van vorst niets aan. De kool blijft eetbaar, maar wachten tot het hard vriest lost niets op; onderste blad eraf, koud afspuiten en zeepsop onder het blad werken wél, deze week nog, vóór Sint-Maarten en de eerste stamppot.

Zo zie je in 30 seconden dat het de koolwittevlieg is

Draai een blad om. Tientallen witte, wasachtige diertjes van 1,5 mm met vier grijze vlekjes op de vleugels, cirkels van witte eitjes rond de nerf en platte, geelwitte larvenschildjes die muurvast zitten: dat is de koolwittevlieg. Het blad voelt kleverig door honingdauw, met zwarte roetdauw erop; de volledige herkenningskenmerken van de koolwittevlieg staan met foto’s online.

Ook interessant · HuishoudenWilde kastanjes tegen spinnen: de fout die bijna iedereen maaktWilde kastanjes tegen spinnen? De paardenkastanje in je vensterbank is nooit getest en giftig voor je hond. Dit is de kastanje die wél werkt.→

Het is trouwens geen vlieg maar een mini-motje (familie Aleyrodidae), en ook geen fruitvliegje; dat zit in de keuken, waar een azijnval wél werkt.

Zwarte larvenschildjes? Laat die zitten: ze zijn geparasiteerd door sluipwespen en komen nooit uit. Witte vliegjes op fuchsia’s of geraniums die je net naar binnen haalde, zijn de kaswittevlieg; die overleeft buiten niet en zit dus niet op je kool.

De fout van november: wachten tot het vriest

Boerenkool oogst je na de eerste nachtvorst, omdat hij dan zoeter smaakt. Dat diezelfde vorst de vliegjes opruimt, gebeurt niet.

De koolwittevlieg is de enige witte vlieg die in ons milde, natte zeeklimaat buiten overwintert, en dat lukt alleen op een groene plant. Sinds september zit ze in winterrust: de vrouwtjes leggen geen eitjes meer, maar blijven zitten en zuigen door.

Boerenkool en spruiten (spruitjes) zijn in november vaak het enige groen in de moestuin, dus alles wat tussen half mei en oktober is opgegroeid (tot 150 eitjes per vrouwtje, vier tot vijf generaties) zit nu op die paar planten. Wat je nu weghaalt, blijft dus weg.

Zo krijg je ze nu van je kool: vier stappen

1. Snijd de onderste, kleverige bladeren af en oogst van boven naar beneden. Onder dat blad zitten larven en poppen vastgehecht; elk afgesneden blad haalt die vaste stadia uit de tuin. In de gft-bak (gft-container), niet op de composthoop, anders komen ze daar in het voorjaar uit. Reken op 15 minuten per plant.

1. Spuit op een vorstvrije ochtend koud af, van onderaf. Een harde straal uit de tuinslang slaat de volwassen dieren van de bladonderkant; nat en koud vliegen ze niet op en verdrinken ze in de plas onder de plant. Eitjes blijven zitten, dus herhaal dagelijks tot er geen wolk meer opstuift, meestal na drie tot vijf dagen. Nooit ’s avonds bij vorst: nat blad bevriest.

1. Spuit zeepsop onder elk blad. Meng 1 eetlepel groene zeep (in Vlaanderen ook bruine zeep) en 1 eetlepel spiritus in 1 liter lauw water in een plantenspuit. Zeep verstopt de ademopeningen van de weke dieren en jonge larven, spiritus lost hun waslaag op; wat je niet raakt, leeft door, dus spuit elke onderkant druipnat. Niet in de zon, niet bij vorst, niet sterker mengen. Herhaal na 5 tot 7 dagen, drie keer in totaal.

1. Steek een gele vangplaat van 10 x 25 cm op een stok, maximaal 30 cm boven het blad. Volwassen dieren vliegen op geel af en blijven aan de lijm plakken; eitjes en larven raak je niet, en in de kou vliegen ze weinig. Een set van tien kost circa € 9,95. Gebruik hem als meetlat: nauwelijks stipjes na drie dagen betekent dat stap 1 tot 3 werken.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 6 november: bloemdag Weegschaal, nu bloembollen plantenMaankalender 6 november 2026: bloemdag in Weegschaal. Wat de dalende, afnemende maan vandaag gunstig maakt voor tuin, haar en huishouden.→

Wat werkt het best? Stap 1 met stap 3: blad weg plus zeepsop raakt zowel de volwassen dieren als de vastgehechte larven, en er komt niets bij. De tuinslang is het snelst zichtbaar, maar zonder herhaling zit de plant over twee dagen weer vol. Het minst betrouwbaar: azijn, cola en knoflookwater (geen bewijs, bladschade, eitjes blijven zitten) en een vangplaat als enige maatregel.

Een pyrethrum-spray met toelating (Ctgb, in België Fytoweb) werkt wel, maar doodt ook de sluipwespen achter die zwarte schildjes, en sluipwespen bijbestellen is in november buiten zinloos: te koud. Milieu Centraal legt uit waarom gif tegen plagen in de tuin meestal niet nodig is.

Zo maak je de oogst schoon en breek je de cyclus vóór het voorjaar

Ja, de kool is eetbaar; de dieren zijn niet giftig. Stroop het blad van de nerf, laat het 10 tot 15 minuten in een grote kom koud water staan, giet de drijvende diertjes af, spoel na en slinger droog in de slacentrifuge. Zwaar beroet blad gooi je weg.

Het echte werk voor volgend jaar doe je vóór eind februari: alle koolstronken eruit, kruisbloemige onkruiden als herderstasje en raapzaad weg. Zonder groene plant overleeft de koolwittevlieg de winter niet; anders koloniseren de vrouwtjes in mei meteen je nieuwe kool.

Trouwens: zaai volgend jaar een rode boerenkool wat later (die heeft minder last) en leg er vanaf half mei fijnmazig insectengaas over. Heb je deze aanpak geprobeerd? Deel je ervaring in de reacties.

Kwaliteitsbelofte: bij DEAVITA ontstaan research, tekstontwerpen en foto’s met hulp van moderne AI-tools. Elk artikel wordt vóór publicatie door onze redactie gecontroleerd, geselecteerd en verantwoord. Lees meer in onze AI-richtlijnen.

Hierna · TuinierenTuinkalender week 45: heesters planten, sleedoorn oogsten, vaste planten terugsnoeienLees verder →