Maantuinieren week 44: bladdagen voor veldsla en haagplanten, worteldagen voor valeriaan

De maan loopt deze hele week af en daalt tegelijk – volgens de overlevering de gunstigste combinatie van het jaar voor planten en wortelwerk. Oktober eindigt met twee bladdagen, november begint met vruchtdagen en sluit af met worteldagen. Wie zijn laatste haagplanten nog in de grond wil krijgen, heeft nu zijn venster.

De hemel deze week: afnemend én dalend, zeven dagen lang

Zeven dagen achter elkaar dezelfde grondtoon: de maan neemt af, van 85 procent verlichting op donderdag tot 23 procent op woensdag, en ze daalt. Op zondag 1 november valt het laatste kwartier.

Voor de traditie is dat een zeldzaam rustige week. Afnemende maan hoort bij snoeien, wieden, oogsten om te bewaren en bij alles wat ondergronds gebeurt. Dalende maan stuurt de sapstroom volgens de overlevering naar de wortels – en dus is het de tijd voor planten, verpotten en wortelwerk. Die twee vallen nu samen.

De dagkwaliteiten wisselen wel:

• donderdag 29 oktober – Tweelingen, bloemdag, Rikta-dag, maan zonder koers vanaf 22.43 uur
• vrijdag 30 en zaterdag 31 oktober – Kreeft, bladdagen; vrijdag is de maan zonder koers tot 03.05 uur, zaterdag weer vanaf 22.59 uur
• zondag 1 en maandag 2 november – Leeuw, vruchtdagen; zondag loopt de koersloze periode tot 05.18 uur
• dinsdag 3 november – Maagd, worteldag, Rikta-dag, maan zonder koers tussen 01.10 en 09.27 uur
• woensdag 4 november – Maagd, worteldag, maan zonder koers vanaf 07.57 uur

De koersloze periodes vallen grotendeels in de nacht of het vroege ochtenduur. Alleen woensdag is daarmee echt getekend: vanaf 07.57 uur geldt die dag als routinedag.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 29 oktober: bloemdag in Tweelingen – hagen snoeien en wiedenMaankalender 29 oktober: afnemende maan in Tweelingen maakt er een rustige dag van voor tuin, haar en huishouden. Lees wat vandaag werkt.→

Vrijdag en zaterdag: het laatste plantvenster voor taxus, laurierkers en klimop

Kreeft, bladdag, afnemende en dalende maan: voor groenblijvende heesters is dit volgens de overlevering de sterkste combinatie die oktober nog biedt. En oktober is ook in de database de laatste plantmaand van het jaar – voor taxus, laurierkers en klimop staat het venster op april, mei, september en oktober.

Taxus is de langzaamste van de drie en daarmee de meest geduldige haagplant. Ze verdraagt zon én diepe schaduw en vraagt doorlatende, eerder kalkhoudende grond zonder wateroverlast. Dat laatste is in een natte Nederlandse novembergrond de valkuil: graaf het plantgat ruim, breek de zoolverdichting onderin open en meng grof zand of fijne grind door zware kleigrond. Een taxus die de winter met natte voeten ingaat, verkleurt in maart bruin.

Laurierkers is toleranter wat bodem betreft – normaal, humusrijk, voedselrijk is genoeg – maar hij is slechts beperkt winterhard, ongeveer tot −20 °C. Plant hem uit de ergste oostenwind en geef de wortelkluit na het planten een flinke gietbeurt, ook als het weer bewolkt is. Groenblijvende bladeren verdampen de hele winter door.

Klimop vraagt het minst: voedselrijk, los, humusrijk en kalkhoudend, van zon tot schaduw. Als zelfklimmer heeft hij de eerste maanden wel een duwtje nodig; zet de jonge ranken tegen de muur of het hek vast tot de hechtwortels grip krijgen. De late bloei is nog net een voedselbron voor bijen voordat alles stilvalt.

Let op bij gezinnen met kinderen of huisdieren: taxus, laurierkers en klimop zijn alle drie giftig voor kinderen, katten en honden. Kies de plek daarop.

Wat je deze twee dagen beter laat: wortelgewassen rooien. Bladdagen horen bij het blad.

Veldsla zaaien op zaterdag: de laatste kans van het jaar

Veldsla is de klassieke wintersla, en oktober is volgens de database de laatste zaaimaand. Bladdag zaterdag past precies: blad bij blad.

Zaai breedwerpig of in rijen op een doorlatende, lemige en liefst kalkhoudende bodem. Anders dan bij de meeste zaaigoed mag de grond hier gerust wat vaster liggen – druk het bed na het zaaien licht aan met een plank of de rug van de hark. Dek de zaden maar dun af en houd ze tot de opkomst vochtig.

Wat je nu zaait, komt traag op en overwintert als kleine rozet. Geoogst wordt van oktober tot en met maart, telkens de hele rozet net boven de grond afgesneden. Zo blijft de nootachtige smaak behouden en val je het bed niet uit elkaar.

Veldsla verdraagt vorst tot ongeveer −15 tot −17 °C. Bij strenge vorst houdt een vliesdoek de rozetten wel knapperig – leg het los, zodat er lucht onder blijft.

Een praktische overweging: de november-kalender noemt ook de broeibak voor wintersla. Wie nog een oude bak of een laag plastic tunneltje heeft, zet die nu over het zaaibed. Dat scheelt weken in de oogsttijd.

Zondag en maandag: vruchtdagen voor beukennootjes en de laatste amarantkorrels

Leeuw, vruchtdag, laatste kwartier op zondag: oogsten wat zaad en vrucht is. Bij de rode beuk loopt het oogstvenster tot en met oktober, dus zondag is de deadline.

Beukennootjes raap je het best op een droge dag onder de boom vandaan, voordat ze schimmelen of door muizen worden weggesleept. Spreid ze dun uit op een luchtige plek om na te drogen. Rauw zijn ze licht giftig door fagine en oxaalzuur – iets om te weten als er kinderen meehelpen rapen.

Staat de beuk als haag, dan is dit ook het moment om naar vorm te kijken. Snoei van de rode beuk mag volgens de database in juni, oktober en november. Een sterke terugsnoei en het afzetten tot op de stam zijn verboden tussen 1 maart en 30 september; de Wet natuurbescherming beschermt het broedseizoen, richtlijn 15 maart tot 15 juli. Nu mag het dus. Het bruine blad blijft de winter over hangen en werkt als windscherm.

Ook de oogst van amarant sluit deze maand af. Knip de uitgebloeide pluimen af als ze droog aanvoelen, hang ze kopje-onder boven een laken of een grote bak en laat de korrels eruit vallen. Wan het resultaat voor een laatste keer in de wind of voor een ventilator. Jonge bladeren waren de zomergroente; wat er nu nog hangt, bevat meer oxaalzuur en nitraat en gaat op de compost.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 28 oktober: bloemdag in Tweelingen, nu bloeiers plantenMaankalender van woensdag 28 oktober: bloemdag in Tweelingen, afnemende en dalende maan. Ontdek wat dit concreet brengt voor tuin, haar en huishouden.→

Dinsdag is de worteldag: valeriaan en suikerwortel uit de grond

Maagd, worteldag, afnemende en dalende maan – voor wortelwerk is dinsdag 3 november de beste dag van de week. De maan is wel zonder koers tot 09.27 uur en het is een Rikta-dag, dus begin het werk na half tien en houd het bij wat al gepland stond.

De wortelstok van valeriaan wordt geoogst in de herfst van het tweede jaar, wanneer het blad intrekt – en oktober is de laatste maand in het oogstvenster. Steek de plant ruim uit met een spitvork in plaats van een spade, zodat de fijne zijwortels heel blijven. Spoel de kluit af, snijd het loof weg en droog de wortels luchtig. De typische sterke geur ontstaat pas bij het drogen. Berg ze op buiten het bereik van de kat: valeriaan trekt katten magisch aan.

Suikerwortel kun je deze dagen twee kanten op gebruiken. Het oogstvenster loopt oktober en november, en omdat de plant winterhard is, werkt een najaarszaai ook – oktober is daarvoor de laatste maand. Zaai op lichte, voedselrijke grond die niet vers met stalmest is bemest; verse bemesting laat de wortels vertakken. Oogsten vraagt geduld: de bundels fijne wortels moeten zorgvuldig worden schoongeborsteld, maar smaken zoeter dan pastinaak.

Woensdag 4 november is ook worteldag, maar met de maan zonder koers vanaf 07.57 uur. Gebruik die dag voor wat op dinsdag bleef liggen: sorteren, schoonmaken, inkuilen in vochtig zand.

Donderdag: bloemdag voor de snoeibeurt aan hop en kogeldistel

Tweelingen, bloemdag, afnemend en dalend. Dat is volgens de overlevering het moment voor alles wat bloeit – en afnemende maan is bovendien de snoeitijd. Dat hop als maantype bloem geldt, komt goed uit: het snoeivenster staat op november en februari.

Snijd de afgestorven ranken tot vlak boven de grond terug. De vaste plant komt in het voorjaar gewoon weer uit de wortelstok omhoog en rankt in één seizoen meerdere meters. Haal de dode ranken meteen van de klimhulp af; droge hopranken raken verward in draden en netten en zijn in maart een vervelend karwei. Voor honden is hop niet ongevaarlijk, dus laat het snoeisel niet rondslingeren. De mooiste ranken zijn trouwens te gebruiken voor een hopkrans – minder is meer, de ranken zelf zijn genoeg.

Bij de kogeldistel sluit het snoeivenster met oktober, dus donderdag is de laatste kans deze maand. Een snoeibeurt na de bloei remt de zelfuitzaai – wie dat niet doet, vindt volgend jaar overal zaailingen. De staalblauwe bolletjes die nog heel zijn, kun je apart leggen en drogen voor winterboeketten. Verder is de plant onderhoudsarm en langlevend, zolang ze maar droog en doorlatend staat.

Donderdag is een Rikta-dag. Snoeien van wat er al staat, past daar prima bij; een nieuw bed aanleggen of een boom planten liever niet.

Hosta's pas in november terugknippen – en de rest van het bed opruimen

Voor de hosta staat november als enige snoeimaand in de database. Vanaf zondag ben je er dus in. Wacht tot het blad geel is en slap neerligt; dan heeft de plant de reserves teruggetrokken naar de wortelstok. Knip het loof vlak boven de grond af en haal het weg in plaats van het te laten liggen – onder rottend hostablad overwinteren slakken, en die zijn in het voorjaar de grootste vijand van de jonge scheuten. Een ring van split of koffiedik rond het hart van de plant helpt later in het seizoen.

Daarmee loopt deze week over in de novemberlijst van de tuinkalender: borders winterklaar maken, rozen aanaarden, heesters water geven vóór de vorst. Die laatste wordt het vaakst vergeten. Groenblijvende planten en pas gezette heesters verdampen de hele winter door en kunnen bij vorst niets uit bevroren grond opnemen. Geef ze nu nog één keer goed water, bij voorkeur op een dag zonder nachtvorst in het vooruitzicht.

En voor wie de laatste oktoberklussen nog openstaan: de laatste maaibeurt, blad verzamelen voor compost en het opruimen en mulchen van de bedden passen uitstekend bij de afnemende maan. Alles wat afbreekt, verteert en opruimt, hoort volgens de overlevering in deze fase thuis. Bekijk de volledige lijst in de tuinkalender voor oktober en voor november.

Volgende week loopt de maan verder af richting nieuwe maan, en de novemberklussen nemen het helemaal over van de oktoberlijst. Welke dagen voor jouw planten gunstig liggen, zie je per soort in de interactieve Tuinkalender; de volgende maanfasen en dagkwaliteiten staan in de Maankalender. Woensdag verschijnt de volgende aflevering van Maantuinieren.

De maankalender volgt de volkstraditie en vervangt geen medisch of professioneel advies. Alle data, fasen en dagkwaliteiten vind je dagelijks actueel in de interactieve maankalender.

Kwaliteitsbelofte: bij DEAVITA ontstaan research, tekstontwerpen en foto’s met hulp van moderne AI-tools. Elk artikel wordt vóór publicatie door onze redactie gecontroleerd, geselecteerd en verantwoord. Lees meer in onze AI-richtlijnen.

Hierna · MaankalenderMaantuinieren week 45: worteldag voor suikerwortel, bloemdagen voor pioenroos, heesters planten bij dalende maanLees verder →