Maantuinieren week 41: bloemdagen voor hagen, worteloogst bij nieuwe maan, bladdagen voor gazon

De maan loopt deze week door haar donkerste punt: zaterdag 10 oktober staat ze op nieuwe maan, 0 procent verlicht. Daaromheen drie bloemdagen in Weegschaal, twee bladdagen in Schorpioen en een vruchtdag om af te sluiten. Voor wie hagen wil planten en vaste planten wil terugknippen, is dat een gelukkige volgorde.

De hemel deze week: nieuwe maan op zaterdag, daarna een week die opbouwt

De week begint donker en eindigt licht. Donderdag 8 oktober is de maan nog 6 procent verlicht en afnemend, zaterdag 10 oktober staat ze op nieuwe maan met 0 procent, en woensdag 14 oktober is ze alweer tot 14 procent aangegroeid. Daartussen verandert niet alleen de fase, maar ook de richting.

De dagkwaliteiten volgen elkaar netjes op:

• donderdag 8-10: Maagd, worteldag, afnemend en dalend, maan zonder koers de hele dag
• vrijdag 9-10 tot zondag 11-10: Weegschaal, bloemdagen, dalend; zondag slaat de fase om naar wassend
• maandag 12-10 en dinsdag 13-10: Schorpioen, bladdagen, wassend en dalend
• woensdag 14-10: Boogschutter, vruchtdag, wassend en stijgend

Dat dalende deel van de week – donderdag tot en met dinsdag – is volgens de overlevering de planttijd: de krachten trekken naar beneden, naar de wortels. Tuinkundig past dat precies bij oktober. De grond is nog warm van de zomer, de lucht koelt af, de verdamping daalt. Wortels groeien in die combinatie door tot het echt vriest, terwijl het blad geen water meer vraagt.

Twee dagen vragen terughoudendheid. Vrijdag 9 en woensdag 14 oktober zijn Rikta-dagen, waarop je traditioneel niets nieuws begint. En de maan staat deze week vaak zonder koers: donderdag de hele dag, vrijdag tot 10.10 uur, zondag van 01.07 tot 17.21 uur, dinsdag vanaf 10.45 uur en woensdag tot 02.59 uur. Routinewerk mag altijd. Nieuwe projecten plan je in de open vensters.

Donderdag 8 oktober: de enige worteldag gaat naar engelwortel

Maagd, worteldag, afnemende en dalende maan. Volgens de overlevering is dat de klassieke combinatie om wortel- en knolgewassen te oogsten die je wilt bewaren: de sappen staan laag, het geoogste blijft langer goed. Dat de maan de hele dag zonder koers staat, maakt het alleen maar duidelijker – geen nieuwe projecten, wel afmaken wat al loopt.

Engelwortel staat nu precies in haar oogstvenster: de wortels haal je in oktober en november uit de grond, en dan van planten in hun tweede teeltjaar. De reus onder de kruiden schiet in dat tweede jaar met een holle stengel tot wel drie meter omhoog, bloeit één keer en sterft daarna af. Wie de wortel wil, grijpt dus voor die bloei in of kiest planten die niet geschoten zijn.

Graaf niet met de schop ernaast, maar steek rondom op ruime afstand in en wrik de hele kluit omhoog. De wortels zijn vlezig en breken makkelijk. Schud de grond eraf, spoel pas af vlak voor je ze verwerkt, en snijd het loof op een handbreedte af. Draag handschoenen: engelwortel bevat furanocumarinen die de huid lichtgevoelig maken, en de plant geldt als zwak giftig. Werk daarom bij voorkeur niet in de volle zon met blote onderarmen.

Wat je vandaag beter laat: zaaien en planten van alles wat bovengronds moet groeien. Met 6 procent verlichting en een maan zonder koers is dit een dag voor de oogstmand, niet voor de zaaibak.

Ook de suikerwortel hoort bij deze dag. Zijn oogst begint in oktober, en de bundels fijne wortels smaken zoeter dan pastinaak. Het schoonmaken kost geduld – doe het aan de tuintafel, met een borstel en een emmer water, niet onder de kraan.

Ook interessant · MaankalenderMaankalender vandaag, 8 oktober: rustige worteldag voor tuin, nagels en opruimenMaankalender 8 oktober: afnemende Maan in Maagd maakt er een kalme worteldag van, ideaal voor opruimen en verzorging.→

Vrijdag tot zondag: drie bloemdagen bij dalende maan, het plantvenster voor meidoorn

Weegschaal, drie bloemdagen op rij, en de maan daalt. Traditioneel is dat het sterkste signaal van de hele week om te planten – dalende maan stuurt de kracht naar de wortel, bloemdagen horen bij alles wat bloeit. Dat de eenstijlige meidoorn als bloemplant geldt én zijn plantvenster in oktober en november heeft, maakt de keuze eenvoudig.

Plant hem zonnig tot halfschaduw op kalkhoudende, lemige, doorlatende grond. Meidoorn is makkelijk en zeer winterhard, tot ongeveer −28 °C, en vraagt weinig tot gemiddeld water. Graaf het plantgat twee keer zo breed als de kluit, maar niet dieper: de wortelhals moet op grondniveau blijven. Zet de struik erin, vul aan met de uitgegraven grond zonder zware mest, trap aan en gooi één keer stevig water, ook als het geregend heeft. Dat slempt de grond rond de wortels dicht – belangrijker dan alle latere beurten samen.

Voor een haag reken je op een dichte, vrij groeiende rij; wie strak wil, kan snoeien, en ook dat hoort in oktober, november of februari thuis. Buiten die periode blijf je van de haag af: in het broedseizoen zitten er vogels in. De bloemen zijn goed voor bijen en insecten, de rode vruchten zijn wintervoedsel voor veel vogelsoorten.

Twee praktische kanttekeningen voor deze dagen. Vrijdag is een Rikta-dag en de maan staat zonder koers tot 10.10 uur – begin dus na de koffie, of liever: gebruik de ochtend om plantgaten te graven en de struiken te wateren in hun pot. Zondag is de maan zonder koers van 01.07 tot 17.21 uur. Zaterdag 10 oktober is de schoonste dag van de drie: bloemdag, dalend, geen onderbreking.

Gelderse roos en kardinaalsmuts: twee vogelstruiken die nu de grond in kunnen

Dezelfde drie bloemdagen, een andere plek in de tuin. De Gelderse roos wil het natter dan de meidoorn: frisse tot vochtige, voedselrijke en kalkhoudende grond, in zon of halfschaduw. Zet hem daarom waar het water van het dak naartoe loopt of waar de grond in de winter lang klam blijft. Daar bedankt hij met brede witte bloemschermen en later rode bessen.

Die bessen zijn rauw giftig, net als bast en bladeren. Voor kinderen is dat een echt punt – plant hem buiten graaihoogte of buiten het speelgedeelte. Voor vogels zijn ze in de winter juist waardevol. Grotere snoeibeurten horen ook hier tussen oktober en februari.

De wilde kardinaalsmuts heeft hetzelfde plantvenster, maar een strengere waarschuwing: alle delen zijn sterk giftig, vooral de opvallende zaden, en dat geldt voor kinderen, katten én honden. Een paar vruchten kunnen levensgevaarlijk zijn. Zet deze struik dus nooit bij een speelplek, een konijnenren of een kattenroute langs de schutting. Op een rustige, halfschaduwrijke hoek op kalkhoudende, frisse en doorlatende grond is hij op zijn plek, en het roodborstje weet hem in de winter feilloos te vinden.

Voor beide struiken geldt dezelfde plantroutine als bij de meidoorn. Eén aanvulling: zet pas gekochte containerplanten een halfuur in een emmer water tot er geen luchtbellen meer opkomen. Een droge kluit zuigt in de herfst nauwelijks water uit de omringende grond.

Zondag en de bloemdagen: vaste planten terugknippen zonder de border kaal te maken

Bloemdagen zijn volgens de overlevering ook snoeidagen voor alles wat bloeit, en bij de drie vaste planten uit de kalender valt het snoeivenster precies nu. De hoge vlambloem wordt in oktober teruggeknipt, de indianenbrandnetel in oktober of november.

Bij allebei is de reden dezelfde: meeldauw. Vlambloem en indianenbrandnetel zijn er gevoelig voor, en het oude blad draagt de sporen de winter door. Knip de stengels tot een handbreedte boven de grond af en laat dit materiaal niet op het bed liggen. Oude, aangetaste bladeren horen niet in een koude composthoop die nauwelijks opwarmt – gooi ze bij het gft.

De pollen zelf houd je jong door ze om de paar jaar te delen: bij vlambloem om de paar jaar, bij indianenbrandnetel elke drie jaar. Dat deel je in het voorjaar, niet nu. Wat je deze week wel kunt doen: markeer met een stokje welke pol volgend seizoen aan de beurt is, zolang je nog ziet hoe breed hij geworden is.

Laat niet alles kaal achter. Stevige zaadstengels van andere vaste planten zijn winterdekking voor insecten en voedsel voor vogels. Snoei dus gericht wat ziek of slap is, en laat de rest staan tot het voorjaar.

Ook interessant · HoroscoopDaghoroscoop voor woensdag 7 oktober 2026: Wat de sterren deze herfstdag influisterenDaghoroscoop 7 oktober 2026: ontdek wat elk sterrenbeeld deze frisse herfstwoensdag aan kansen en lichte verrassingen brengt.→

Monnikskap snoeien: de giftigste plant van Europa vraagt handschoenen

De blauwe monnikskap heeft maar één snoeimaand in de kalender: oktober. Een bloemdag past daar volgens de overlevering bij, dus vrijdag tot zondag is het moment.

Maar lees dit eerst. Monnikskap geldt als de giftigste plant van Europa. Het aconitine wordt ook via de huid opgenomen, dus handschoenen zijn hier geen aanbeveling maar voorwaarde. Knip de stengels af, leg het snoeisel direct in een aparte zak of emmer en laat niets rondslingeren. Was na afloop je handschoenen en je snoeischaar.

Twee plaatsingsregels horen erbij, ook als je nu alleen snoeit. Zet monnikskap nooit waar kinderen spelen, en nooit naast groente of kruiden: de knol lijkt genoeg op selderijwortel om verwisseld te worden. Staat hij toch verkeerd, dan is oktober ook zijn plantmaand – verplaatsen kan, met dezelfde handschoenen.

Verder is hij ondankbaar makkelijk: kalkrijke, voedselrijke en vochtige grond in zon tot halfschaduw, gelijkmatig vochtig houden, zeer winterhard. De wilde vorm staat onder natuurbescherming, dus plantmateriaal koop je bij de kweker.

Maandag en dinsdag: bladdagen voor de laatste maaibeurt en de bladhoop

Schorpioen, twee bladdagen, wassende maan. Blad trekt volgens de traditie naar blad, en de maandtaken uit de Tuinkalender sluiten daar naadloos op aan: de laatste maaibeurt van het jaar en blad verzamelen voor compost.

Maai het gazon nu iets hoger dan in de zomer. Kort geschoren gras gaat de natte maanden in zonder bescherming en vilt sneller. Maai alleen als het gras opgedroogd is; een maaier op doorweekt gras trekt plukken uit de zode. Is het gras nog nauwelijks gegroeid, sla deze beurt dan over – de laatste maaibeurt is een kwestie van toestand, niet van datum.

Blad hark je van het gazon af, maar niet overal weg. Onder hagen en struiken mag het blijven liggen als mulchlaag en als winterverblijf voor insecten. De rest gaat op de composthoop, afgewisseld met grover materiaal zodat de hoop niet dichtplakt. Bladeren van walnoot en eik verteren traag; verklein ze door er met de maaier overheen te gaan voordat je ze opstapelt.

Daarna de bedden: opruimen en mulchen. Een laag van blad, gemaaid gras of fijne takken houdt de bodem open, beschermt het bodemleven en voorkomt dat regen de structuur dichtslaat. Maandag heb je de hele dag vrij baan; dinsdag staat de maan vanaf 10.45 uur zonder koers, dus plan het grote werk ’s ochtends.

Woensdag 14 oktober: vruchtdag bij stijgende maan, dag van de appels

De week sluit af met Boogschutter: vruchtdag, wassend én stijgend. Stijgende maan is volgens de overlevering oogsttijd – de sappen staan hoog, het geoogste is aromatischer. Vruchtdag en oogst vallen dus samen, en dat gebeurt niet vaak.

De sierappel staat nu in zijn oogstvenster, dat in september begint en in oktober eindigt. Zijn kleine felgekleurde appeltjes zijn eetbaar en geschikt voor aromatische gelei. Pluk met een draaiende beweging: als het steeltje meekomt, is de vrucht rijp. Laat een deel hangen, want ze blijven tot in de winter voedsel voor vogels.

Op dezelfde dag passen de bewaarappels uit de maandtaken. De kalender zet daar het teken voor afnemende maan bij, dus wie streng volgt, haalt de echte bewaaroogst liever vóór zaterdag binnen. Wat vandaag wel kan: de kisten klaarzetten, appels sorteren en elk beschadigd exemplaar eruit halen. Eén rotte appel verpest de hele laag.

De maan staat woensdag zonder koers tot 02.59 uur, dus de dag zelf is vrij. Wel is het een Rikta-dag: oogsten en afronden ja, een nieuw bed aanleggen liever niet. Wie nog fruitbomen wil planten – ook een oktobertaak – wacht daarvoor op de volgende dalende periode.

Wat deze week beter wacht: zaaien, kurkuma en de kamille

Niet alles wat in oktober mag, past in deze week. Kamille kun je in oktober nog rechtstreeks zaaien, en als bloemplant zou vrijdag tot zondag kloppen. Maar bij afnemende en dan net wassende maan rond nieuwe maan is de overlevering terughoudend met bovengrondse zaai, en vrijdag is bovendien een Rikta-dag. Wie het toch doet: kamille is een lichtkiemer, dus de fijne zaadjes alleen aandrukken, nooit bedekken, en zonnig zaaien op humusrijke, doorlatende grond.

Kurkuma heeft zijn oogstvenster in oktober en november en is een wortelplant – donderdag 8 oktober was daarvoor de dag, de volgende worteldagen volgen pas na deze week. Er is geen haast. Wacht tot het blad helemaal is ingetrokken en houd de pot vanaf dat moment bijna droog. Kurkuma is niet winterhard en wil 20 tot 30 °C, dus de pot staat sowieso al binnen. Kantel hem bij de oogst op een krant en breek de wortelstok voorzichtig uit de kluit. Het geschilde wortelstok kleurt handen en snijplanken betrouwbaar mee – gebruik een plank die tegen geel kan.

Ook de suikerwortel heeft twee gezichten deze week. Zijn zaaivenster in de tuin loopt in maart en oktober, maar de zaai hoort bij een worteldag, en die is deze week alleen donderdag – met de maan zonder koers. Zaai daarom pas op de volgende worteldag, op lichte grond die niet vers met stalmest is bemest. Verse mest laat de wortels vertakken.

Volgende week kantelt de maan naar steenbok en waterman, en daarmee verschuift het accent weer. Welke dagen dan gunstig zijn voor jouw planten, zie je per soort in de interactieve Tuinkalender – die toont bij elke plant de eerstvolgende passende maandagen. De fasen, dagkwaliteiten en bijzondere dagen staan los in de Maankalender. De volgende aflevering verschijnt woensdag.

De maankalender volgt de volkstraditie en vervangt geen medisch of professioneel advies. Alle data, fasen en dagkwaliteiten vind je dagelijks actueel in de interactieve maankalender.

Kwaliteitsbelofte: bij DEAVITA ontstaan research, tekstontwerpen en foto’s met hulp van moderne AI-tools. Elk artikel wordt vóór publicatie door onze redactie gecontroleerd, geselecteerd en verantwoord. Lees meer in onze AI-richtlijnen.

Hierna · MaankalenderMaantuinieren week 45: worteldag voor suikerwortel, bloemdagen voor pioenroos, heesters planten bij dalende maanLees verder →