Tuinkalender week 40: radijs zaaien, kweeperen oogsten, hortensia’s planten

De ochtenden zijn koel en nat, de middagen nog zacht genoeg om te werken zonder jas. Precies dat maakt deze week zo waardevol: de grond is nog warm, de plantkansen van september lopen zondag af en oktober begint met oogsten en opruimen. Wie maandag begint, haalt alles nog binnen het venster.

Boerenhortensia planten: de laatste week waarin de wortels nog warme grond vinden

De boerenhortensia staat in de kalender met planten in april, mei en september. Deze week loopt die septemberkans af. Dat is geen formaliteit: de bodem is na de zomer nog warm, de najaarsregen doet het gietwerk en de struik maakt vóór de vorst nog fijne wortels. Plant je hem pas in november, dan staat hij de hele winter stil in koude, natte grond.

Kies een plek in halfschaduw, niet de volle middagzon. De boerenhortensia wil humusrijke, zure en frisse grond zonder wateroverlast, en de pH bepaalt mee welke kleur de bloemen krijgen. Graaf een plantgat dat ruim twee keer zo breed is als de kluit, meng de uitgegraven grond met bladcompost of potgrond voor zuurminnende planten, en zet de kluit precies zo diep als hij in de pot stond. Water geven doe je royaal, bij voorkeur met regenwater – kalkrijk leidingwater werkt op termijn tegen deze struik.

De klassieke fout komt pas later: snoeien in de herfst. De boerenhortensia legt haar knoppen al in het voorgaande jaar aan op oud hout. Wie nu de takken inkort, snijdt de bloei van volgend jaar weg. Laat de uitgebloeide schermen dus staan, ze beschermen de knoppen erachter, en verwijder ze pas in maart.

Let op met huisdieren: de boerenhortensia is giftig voor katten en honden en licht giftig voor kinderen. Geen reden om hem te schrappen, wel om hem niet naast de plek te zetten waar de hond graag knabbelt. In een ruwe ligging leg je in november een deken van blad of dennentakken over de voet, want winterhard is hij maar tot ongeveer −18 °C.

Ook interessant · HalloweenSchimmel op je pompoen: mag je hem nog eten en zo bewaar je hem langer?Schimmel aan de steel of op het snijvlak van je pompoen? Zo zie je of hij nog eetbaar is, en met olie of folie blijft hij dagen langer goed.→

Klokwingerd tegen de pergola: zet er meteen twee, anders blijft de oogst uit

September is de tweede plantmaand van de klokwingerd, na april en mei. Wie deze klimheester nog dit jaar wil laten aanslaan, plant hem deze week. Hij groeit snel, verdraagt zon en halfschaduw en vraagt lemige, vochtige grond – zandige tuinaarde lukt ook, mits je bij het planten flink compost meegeeft.

Het beslissende detail staat in de verzorgingstip en wordt in tuincentra vaak vergeten: voor de worstvormige, eetbare vruchten in september en oktober heb je twee genetisch verschillende planten nodig. Eén exemplaar bloeit wel, maar zet geen vrucht. Koop dus twee planten van verschillende herkomst, niet twee stekken van dezelfde moederplant, en zet ze zo dat de ranken elkaar bereiken.

Geef hem een beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een muur of schutting op het zuiden of westen. Hij is winterhard tot zone 5, ongeveer −15 tot −20 °C, maar in de wind lijdt jong hout. Zet bij het planten meteen een stevig klimrek of gespannen draden neer; wie dat uitstelt, krijgt een kluwen die zich in zichzelf verstrengelt.

Snoeien doe je niet nu, maar in mei of juni, meteen na de bloei. De bloemknoppen zitten op het hout van vorig jaar. Snoei je in de winter, dan gaan de chocoladegeurende bloemen van april en mei verloren.

Radijs, rucola en mosterdsla: het laatste zaaivenster van het jaar sluit zondag

Drie snelle gewassen staan deze week voor de laatste keer op “direct zaaien” in de kalender. Radijs is er binnen vier tot zes weken uit, dus wie maandag zaait, oogst nog in oktober – dat past precies in het oogstvenster dat tot en met oktober loopt. Zaai in ondiepe rijtjes, druk het zaad licht aan en houd de grond gelijkmatig vochtig. Wisselen droogte en natheid elkaar af, dan worden de knolletjes scherp, houtig of ze barsten open. Te dicht zaaien is de andere klassieke fout: dan krijg je blad en geen bol. Zaai liever kleine porties, met wat ruimte tussen de zaden.

Rucola kiemt snel en laat zich tot in november oogsten. Snijd hem als snijsla, telkens boven het hart, dan loopt hij opnieuw uit. Ook hier houdt regelmatig water de smaak mild; bij droogte wordt hij scherp en schiet hij door. In deze weken is dat risico klein, de bodem droogt nauwelijks meer uit.

Mosterdsla is de interessantste van de drie voor de late herfst: hij verdraagt lichte vorst en wordt bij kou juist milder van smaak. Het oogstvenster loopt door tot november. Oogst blad voor blad van buitenaf, dan groeit het hart door.

Eén ding om nu al te noteren: radijs, rucola en mosterdsla zijn allemaal kruisbloemigen. Ze horen niet op een bed waar dit jaar kool stond, want zo houd je knolvoet in stand. Heb je geen vrij bed meer, gebruik dan een bak of kist met verse aarde – dat werkt deze tijd van het jaar prima op een beschut terras.

Kweeperen oogsten: rijp betekent geel en geurig, niet zacht

Oktober is de enige oogstmaand van de kweepeer, en die maand begint donderdag. De vruchten hangen nu vol te worden. Rijp zijn ze als de pluizige schil geel kleurt en de vrucht duidelijk geurt, ook op een paar meter afstand. Ze blijven hard – daarop wachten heeft geen zin. Pluk met de hand en leg de vruchten voorzichtig neer, want gekneusde plekken worden bruin en dat werkt door in de gelei.

Kweeperen worden rauw niet gegeten. Gekookt geven ze hun aroma prijs als gelei, moes of likeur. De zaden bevatten amygdaline en gelden als licht giftig, dus verwijder het klokhuis zorgvuldig en gooi het bij het gft. Het vruchtvlees is gekookt gewoon eetbaar.

Wrijf de pluislaag vóór verwerking met een droge doek van de schil. Blijft die zitten, dan krijgt het aroma iets bitters. Bewaar de vruchten los naast elkaar, niet op elkaar gestapeld, en niet in dezelfde kist als appels: kweeperen geuren zo sterk dat ze het bewaarfruit overnemen.

Oktober is meteen de plantmaand van de kweepeer, samen met november en het vroege voorjaar. Wil je er een in de tuin, bestel hem dan nu. Snoeien hoort niet bij deze week – dat doe je pas in februari of maart, en dan alleen uitdunnen en dood hout weghalen.

Perziken: de allerlaatste vruchten binnenhalen en de boom rust gunnen

Het oogstvenster van de perzik loopt van juli tot en met september en sluit dus deze week. Late rassen tegen een warme zuidmuur dragen soms nog een handvol vruchten. Rijp is een perzik als hij bij lichte druk aan de steelaanzet meegeeft en bij een kwartslag draai vanzelf loskomt. Trekken breekt vruchthout af.

Vruchten die al op de grond liggen, haal je consequent weg. Valfruit is de kraamkamer voor schimmels en wespen en hoort niet onder de boom te blijven liggen. Aangetast fruit gaat niet op de composthoop, maar bij het gft.

Snoeien laat je nu met rust. De perzik draagt aan eenjarig hout en wordt vroeg in het voorjaar gesnoeid, tijdens de bloei, wanneer de roze knoppen zichtbaar zijn. Dat is precies omgekeerd aan de meeste fruitbomen en het is de reden dat zoveel perziken jaar na jaar minder dragen: ze worden in de herfst gesnoeid en verliezen zo hun jonge vruchttakken.

Wat je wél voorbereidt is de regenbescherming voor de winter, tegen krulziekte. Een eenvoudig afdakje of een folie boven de kroon, aangebracht voordat de knoppen in het late winterseizoen zwellen, houdt de sporen weg van het natte blad. Denk daarbij aan huisdieren: bladeren, bast en pitten bevatten blauwzuurglycosiden en zijn giftig voor katten en honden. Snoeiafval en pitten dus niet binnen hun bereik laten liggen.

Ook interessant · MaankalenderDe maanweek 28/9–4/10: oogst tot woensdag, planttijd voor je tuin vanaf donderdagMaanweek 28/9–4/10: eerst oogsten tot woensdag, dan is het planttijd in de tuin. Praktische tips per dag voor je moestuin en border.→

Thuja-haag en bolesdoorn: twee soorten snoei met heel verschillende deadlines

De westerse levensboom staat in de kalender met snoeien in april en september. Deze week is de nazomersnede nog aan de beurt, en vanaf donderdag 1 oktober opent bovendien het venster waarin een haag ook fors terug mag: volgens de Wet natuurbescherming is radicaal terugsnoeien toegestaan van 1 oktober tot eind februari, buiten het broedseizoen van 15 maart tot 15 juli. Voorzichtige vormsnoei mag het hele jaar door, mits er geen nest in zit – controleer dat altijd eerst.

De ijzeren regel bij thuja: snoei alleen in het groene hout. Uit oud, kaal hout loopt hij niet meer uit, daar blijft een bruin gat zitten dat nooit meer dichtgroeit. Werk van boven naar beneden en houd de haag onderaan iets breder dan bovenaan, zodat er licht op de onderste takken valt. Bruine plekken zijn vaak geen ziekte maar droogte: thuja wil gelijkmatig vochtige, voedselrijke grond en heeft in een droge nazomer water nodig, ook al is het herfst. Alle delen zijn giftig voor kinderen, katten en honden, dus ruim het snoeisel meteen op.

Voor de bolesdoorn is deze week echt de deadline: zijn snoeivenster loopt van augustus tot en met september. Veel heeft hij niet nodig, want hij vormt vanzelf een dichte bolkroon. Haal dood hout weg, kruisende takken en scheuten die uit de bol steken. Wie hem later in het najaar of in de winter aanpakt, werkt tegen de sapstroom in en riskeert lange bloedende wonden. Planten kan wel nog: de bolesdoorn gaat in oktober en november de grond in.

Duizendschoon planten en bergbonenkruid oogsten: het laatste werk in de kruidenhoek

De duizendschoon heeft in de kalender maar één plantmaand, en dat is september. Voorgekweekte plantjes zet je deze week nog neer, op een zonnige tot halfbeschaduwde plek met doorlatende, voedselrijke, eerder kalkhoudende grond. Hij wordt meestal tweejarig geteeld: zaaien in mei of juni, bloeien het jaar erna in dichte, geurige schermen. Plant je nu, dan wortelt hij nog vóór de vorst en bloeit hij komend voorjaar. Met winterhardheid tot ongeveer −34 °C hoef je je over de winter geen zorgen te maken; wateroverlast is het echte risico, dus meng zware klei met wat scherp zand. De bloemen zijn eetbaar en licht zoet, mooi op een salade.

Tegelijk sluit deze week het oogstvenster van het bergbonenkruid, dat van juli tot en met september loopt. Snijd de scheuttoppen, niet het oude hout: het peperige aroma zit in de jonge toppen en het halfheestertje moet met voldoende groen de winter in. Bundel de takjes losjes en hang ze kopjeonder op een luchtige, donkere plek; in de magnetron (microgolfoven) verliest het kruid zijn olie.

Winterbescherming heeft het niet nodig, het is wintergroen en vorstbestendig tot USDA-zone 4. Wat het wel nodig heeft, is een doorlatende, eerder stenige bodem. Staat het in natte grond, dan verlies je de plant niet aan de vorst maar aan het water.

Gazon, bedden en bollen: het grove werk dat deze week het meeste oplevert

Naast de planten staat het tuinonderhoud deze week op een scharnierpunt tussen de september- en de oktobertaken.

• Najaarsbemesting gazon: dit is de laatste goede periode. Gebruik een najaarsmeststof met kalium, niet de stikstofrijke voorjaarskorrel – die jaagt zacht blad de vorst in. Strooi op een droge grasmat, liefst vlak voor een regenbui.
• Laatste maaibeurt: die komt in oktober, maar verhoog nu al de maaihoogte. Kort gemaaid gras gaat verzwakt de winter in.
• Bloembollen planten: september en oktober zijn hét venster. Plant elke bol ongeveer twee tot drie keer zo diep als hij hoog is, met de punt omhoog, in grond die niet blijft plassen.
• Vaste planten delen en verplanten: uitgebloeide pollen die in het midden kaal worden, steek je uit, splits je met de spade en zet je meteen terug. De grond is nog warm genoeg om te wortelen.
• Valfruit en blad: ruim valfruit consequent op en verzamel blad apart voor bladcompost. Blad van de gazonmat halen scheelt kale plekken in het voorjaar.
• Bedden opruimen en mulchen: lege bedden niet naakt laten liggen. Een laag gehakseld blad of compost beschermt het bodemleven en spaart je in maart onkruidwerk.

Moet je kiezen? Gazonbemesting en bollen planten hebben nu de hardste deadline, opruimen kan ook nog half oktober.

Volgende week verschuift het zwaartepunt definitief naar oktober: pompoenen binnenhalen vóór de eerste nachtvorst, dahliaknollen rooien, kuipplanten naar binnen en de eerste fruitbomen planten. Wie nu al wil zien welke gewassen in welke week hun venster openen of sluiten – inclusief de gunstige maandagen – vindt dat in de interactieve Tuinkalender en kan de bedden voor volgend seizoen indelen met de gratis Tuinplanner. De volgende aflevering staat zondag online.

Kwaliteitsbelofte: bij DEAVITA ontstaan research, tekstontwerpen en foto’s met hulp van moderne AI-tools. Elk artikel wordt vóór publicatie door onze redactie gecontroleerd, geselecteerd en verantwoord. Lees meer in onze AI-richtlijnen.

Hierna · TuinierenFuchsia overwinteren in de schuur: deze ene fout kost je de plantLees verder →